Nowe pieprzyki pojawiają się najczęściej u dzieci i młodych dorosłych, w ciąży i po intensywnej ekspozycji na słońce. W zdecydowanej większości są niegroźne. Każdą zmianę, która rośnie, zmienia kolor lub kształt, krwawi, swędzi albo wyraźnie różni się od pozostałych, trzeba jednak pokazać specjaliście bez zwlekania.
Skąd biorą się nowe pieprzyki
Pieprzyk, czyli znamię barwnikowe, to skupisko komórek produkujących barwnik. Większość znamion pojawia się w dzieciństwie i do wczesnej dorosłości.
O ich liczbie decydują przede wszystkim geny, bo skłonność do licznych znamion często występuje rodzinnie, i słońce. Promieniowanie UV, zwłaszcza oparzenia słoneczne w dzieciństwie, zwiększa liczbę znamion. Okresy zmian hormonalnych, np. dojrzewanie i ciąża, sprzyjają nowym pieprzykom i ciemnieniu istniejących. Osoby z jasną skórą, która łatwo się oparza, mają zwykle więcej znamion.
U dorosłych, zwłaszcza starszych, nowe znamiona pojawiają się rzadziej. Dlatego nowa zmiana w tym wieku wymaga uważniejszej obserwacji i oceny.
Nowe pieprzyki w ciąży
W ciąży, pod wpływem hormonów, istniejące znamiona mogą ciemnieć, a nowe się pojawiać. Zwykle jest to niegroźne. Zasady są jednak te same: zmianę, która wyraźnie rośnie, zmienia kształt, krwawi lub odróżnia się od innych, trzeba pokazać specjaliście, także w ciąży. Usuwanie znamion w celach estetycznych odkłada się na później.
Po solarium i opalaniu
Promieniowanie UV, słoneczne i z solarium, uszkadza komórki skóry i sprzyja powstawaniu nowych znamion. Zwiększa też ryzyko nowotworów skóry, w tym czerniaka. Szczególnie szkodliwe są oparzenia słoneczne. Solarium to jeden z czynników ryzyka, których najłatwiej uniknąć. Więcej o działaniu słońca w tekście czym jest fotostarzenie.
Jak samodzielnie badać znamiona
Samodzielna obserwacja skóry pomaga wcześnie zauważyć zmiany. Najlepiej robić to raz w miesiącu lub co kilka tygodni, w dobrym świetle, z lustrem albo z pomocą drugiej osoby przy plecach i skórze głowy.
Zasada ABCDE
To prosta lista cech, na które warto zwracać uwagę:
- A, asymetria. Jedna połowa znamienia wygląda inaczej niż druga.
- B, brzegi. Nieregularne, postrzępione, zatarte.
- C, kolor. Kilka kolorów w jednym znamieniu albo nierównomierne zabarwienie: brąz, czerń, czerwień, biel, niebieski.
- D, średnica. Znamię większe niż kilka milimetrów, np. większe od gumki na końcu ołówka.
- E, ewolucja. Zmiana wielkości, kształtu, koloru, wypukłości albo nowe objawy, np. swędzenie czy krwawienie.
Najważniejsza jest litera E. Znamię, które się zmienia, zawsze wymaga oceny, nawet jeśli nie ma innych cech z listy.
Objaw brzydkiego kaczątka
Większość znamion u jednej osoby wygląda podobnie. Znamię, które wyraźnie różni się od pozostałych, np. jest dużo ciemniejsze, większe albo ma inny kształt, to tzw. brzydkie kaczątko. Taką zmianę pokazuje się specjaliście, nawet jeśli nie spełnia kryteriów ABCDE.
Zdjęcia i kalendarz kontroli
Zmianę łatwiej zauważyć, gdy masz punkt odniesienia. Rób zdjęcia znamion co kilka miesięcy, w tym samym świetle i z tej samej odległości, najlepiej z linijką obok. Zapisuj daty samobadania. Przy licznych znamionach przydają się zdjęcia całego ciała.
Samobadanie nie zastępuje kontroli u specjalisty. Osoby z licznymi znamionami, jasną skórą, przebytymi oparzeniami słonecznymi lub nowotworami skóry w rodzinie powinny regularnie kontrolować znamiona w badaniu dermatoskopowym, czyli oglądaniu ich w powiększeniu specjalnym urządzeniem. Częstotliwość ustala się indywidualnie.
Kiedy znamię wymaga pilnej oceny
Nie zwlekaj z oceną specjalisty, jeśli znamię:
- rośnie lub zmienia kształt,
- zmienia kolor albo ma kilka kolorów,
- ma nieregularne, zatarte brzegi,
- krwawi, sączy się lub tworzy strup bez urazu,
- swędzi, piecze lub boli,
- wyraźnie różni się od pozostałych,
- pojawiło się w dorosłym wieku i szybko się zmienia,
- dotyczy paznokcia, np. na płytce pojawił się ciemny pasek bez urazu.
Większość takich zmian okazuje się łagodna. Ocena jest jednak potrzebna, bo wcześnie wykryte zmiany złośliwe leczy się znacznie skuteczniej. Nie wszystkie brązowe plamy to znamiona. Przebarwienia i plamy typu kawa z mlekiem opisujemy w Jaki zabieg na przebarwienia? Peeling, laser czy terapia depigmentacyjna.
Usuwanie znamion: kiedy i jak
Znamiona usuwa się z powodów medycznych albo estetycznych.
Powodem medycznym jest zmiana, która budzi niepokój w ocenie specjalisty, albo znamię stale drażnione, np. przez ubranie, pasek czy golenie. Podejrzaną zmianę wycina się w całości i wysyła do badania histopatologicznego, czyli oceny pod mikroskopem. Tylko to badanie daje pewność, czym była zmiana.
Powodem estetycznym jest znamię łagodne, które przeszkadza, np. na twarzy. Zmiany ocenione przez specjalistę jako łagodne można usunąć także laserem. Laser odparowuje zmianę, więc nie zostaje materiał do badania. Dlatego laserem nigdy nie usuwa się zmian, które budzą jakiekolwiek wątpliwości. Opis zabiegu znajdziesz na stronie laserowe usuwanie zmian skórnych.
Kolejność jest zawsze ta sama: najpierw ocena, potem decyzja o metodzie.
Profilaktyka
Podstawą jest filtr przeciwsłoneczny codziennie, a na słońcu ponawiany co kilka godzin i po kąpieli. Liczy się unikanie oparzeń, zwłaszcza u dzieci: cień, odzież, kapelusz, okulary i unikanie słońca w najcieplejszych godzinach. Z solarium najlepiej zrezygnować całkowicie. Do tego regularne samobadanie i kontrole znamion, szczególnie w grupach większego ryzyka.
Najczęściej zadawane pytania
1. Dlaczego pojawiają się nowe pieprzyki?
Najczęściej z powodu genów, słońca i zmian hormonalnych, np. w okresie dojrzewania czy w ciąży. W większości przypadków nowe pieprzyki są niegroźne, ale trzeba je obserwować.
2. Czy nowe pieprzyki po 30 są groźne?
Zwykle nie, ale u dorosłych nowe znamiona pojawiają się rzadziej niż u dzieci i młodzieży. Dlatego nowe znamię, zwłaszcza takie, które się zmienia lub różni od pozostałych, warto pokazać specjaliście.
3. Jak sprawdzić, czy znamię jest niebezpieczne?
W domu możesz obserwować znamiona według zasady ABCDE i zwracać uwagę na znamię, które różni się od pozostałych. Pewną ocenę daje jednak tylko badanie u specjalisty, najczęściej dermatoskopowe, a przy podejrzanej zmianie badanie histopatologiczne po jej usunięciu.
4. Czy można usunąć pieprzyk laserem?
Tak, ale tylko wtedy, gdy znamię zostało wcześniej ocenione przez specjalistę jako łagodne. Laser odparowuje zmianę, więc nie można jej zbadać pod mikroskopem. Zmiany podejrzane wycina się i bada.
5. Jak często kontrolować znamiona?
Samodzielnie warto oglądać skórę co kilka tygodni. Kontrolę u specjalisty zwykle zaleca się regularnie, częściej osobom z licznymi znamionami, jasną skórą, oparzeniami słonecznymi w przeszłości lub nowotworami skóry w rodzinie.
Znamię ocenione jako łagodne możesz usunąć po konsultacji w Skin-Medic.