Melanina

Co to jest melanina?

Melanina to naturalny barwnik, który odpowiada za kolor skóry, włosów i oczu. Powstaje w wyspecjalizowanych komórkach zwanych melanocytami, znajdujących się głównie w dolnej części naskórka. To, jaką mamy karnację, nie zależy od liczby melanocytów, bo ta jest u ludzi podobna, lecz od ilości i rodzaju produkowanej melaniny. Melanina pełni bardzo ważną funkcję ochronną. Działa jak naturalny filtr, który pochłania część promieniowania UV i chroni głębsze struktury skóry, w tym DNA komórek, przed jego szkodliwym działaniem. To właśnie dlatego pod wpływem słońca skóra ciemnieje, czyli się opala. Opalenizna to nic innego jak zwiększona produkcja melaniny w odpowiedzi na promieniowanie, czyli mechanizm obronny skóry. Z tego samego powodu jaśniejsza skóra, która produkuje mniej melaniny, jest bardziej wrażliwa na słońce i łatwiej ulega oparzeniom.

Jak powstaje melanina?

Melanina powstaje w melanocytach w procesie nazywanym melanogenezą. W dużym uproszczeniu zaczyna się on od aminokwasu, który przy udziale kluczowego enzymu, tyrozynazy, przekształcany jest w kolejne związki, aż powstaje gotowy barwnik. Wytworzona melanina pakowana jest w drobne struktury i przekazywana do otaczających komórek naskórka, gdzie pełni funkcję ochronną, między innymi osłaniając jądra komórkowe przed promieniowaniem UV. Najważniejszym czynnikiem pobudzającym produkcję melaniny jest właśnie promieniowanie UV. Na melanogenezę wpływają też hormony, co tłumaczy część przebarwień o podłożu hormonalnym, takich jak ostuda. Wiele składników rozjaśniających działa poprzez hamowanie tyrozynazy lub innych etapów powstawania melaniny – tak działają np. witamina C, kwas azelainowy czy kwas traneksamowy. Nierównomierne rozmieszczenie lub nadprodukcja melaniny w jednym miejscu prowadzi do powstawania przebarwień, a jej miejscowy niedobór do odbarwień.

Melanina a przebarwienia

Większość przebarwień, z którymi spotykamy się w gabinecie, to efekt nadmiernej lub nierównomiernej produkcji melaniny. Kiedy melanocyty w jakimś miejscu produkują za dużo barwnika, powstaje ciemniejsza plama. Najczęstszym bodźcem jest promieniowanie UV, które pobudza melanocyty do wzmożonej pracy, dlatego przebarwienia posłoneczne i plamy soczewicowate pojawiają się głównie na obszarach eksponowanych na słońce. Do tego dochodzą przebarwienia o podłożu hormonalnym, jak ostuda, oraz przebarwienia pozapalne, powstające po stanach zapalnych, np. po trądziku. Z drugiej strony niedobór lub brak melaniny w jakimś obszarze daje efekt odwrotny, czyli jaśniejsze plamy, jak w przypadku bielactwa. W terapii przebarwień działa się dwutorowo: ogranicza się bodziec, czyli przede wszystkim chroni skórę przed słońcem, oraz stosuje składniki hamujące nadprodukcję pigmentu. Bez konsekwentnej ochrony przeciwsłonecznej żadna terapia rozjaśniająca nie da trwałego efektu.